ترکمن ًصحرا و مسئله پسماند و شيرابه ها؛ آنچه زیر خاک باقی میماند
زباله فقط چیزی نیست که از مقابل چشم ما جمع شود و ناپدید شود.
وقتی حجم زیادی از پسماند در یک منطقه دفن یا انباشته میشود، بهویژه اگر این کار بهصورت غیراصولی انجام گیرد، بخش پنهان و خطرناک ماجرا تازه آغاز میشود: تولید شیرابه، آلودگی خاک و احتمال نفوذ آلایندهها به منابع آب.
در ترکمنصحرا، مسئله پسماند را نباید فقط از زاویه ظاهر طبیعت، بوی نامطبوع یا محل تخلیه زباله بررسی کرد.
اگر حجم بالایی از زباله وارد منطقه شود، بهخصوص اگر بخشی از آن از مناطق یا استانهای دیگر منتقل شده باشد، باید پرسید آیا زیرساخت لازم برای حمل، دفن و مدیریت این حجم از پسماند وجود دارد؟
زیرا بدون سیستم استاندارد، پیامدهای یک تصمیم امروز ممکن است سالها و حتی دههها در آب و خاک منطقه باقی بماند.
شیرابه؛ آلودگیای که همیشه دیده نمیشود
یکی از مهمترین مشکلات محلهای دفن زباله، شیرابه است.
آب باران، رطوبت موجود در پسماند و فرایند تجزیه مواد باعث تشکیل مایعی میشوند که هنگام عبور از میان زبالهها، ترکیبات مختلف را با خود حمل میکند.
این مایع ممکن است حاوی مواد آلی، نمکها، ترکیبات نیتروژنی، میکروارگانیسمها و مواد شیمیایی مختلف باشد. بسته به ترکیب پسماند، امکان حضور فلزات سنگینی مانند سرب، کادمیوم، جیوه، کروم و نیکل نیز وجود دارد.
البته وجود چنین موادی در پسماند به این معنا نیست که آب یا خاک منطقه حتماً آلوده شده است. موضوع اصلی این است که شیرابه چگونه مدیریت میشود.
در یک محل دفن استاندارد، باید میان توده زباله و خاک طبیعی لایههای محافظ و نفوذناپذیر وجود داشته باشد و شیرابه نیز بهصورت کنترلشده جمعآوری و تصفیه شود.
اگر این سیستم وجود نداشته باشد یا بهدرستی عمل نکند، احتمال نفوذ تدریجی شیرابه به خاک و در شرایط خاص، رسیدن آلایندهها به منابع آب زیرزمینی یا سطحی افزایش پیدا میکند.
آلودگی ممکن است از جاده شروع شود
مشکل فقط محل دفن نیست. نحوه حمل زباله نیز بخشی از مسئله است.
اگر برای انتقال پسماند از کامیونهای معمولی استفاده شود که برای حمل زباله طراحی نشدهاند، خطر انتشار آلودگی پیش از رسیدن کامیون به محل دفن آغاز میشود.
در صورت باز بودن یا پوشش نامناسب قسمت بار، ممکن است هنگام حرکت کامیون بخشی از زبالهها در مسیر به اطراف پرتاب شوند. کیسهها، پلاستیکها و سایر پسماندها میتوانند در حاشیه جادهها، طبیعت و حتی زمینهای کشاورزی پراکنده شوند.
مسئله مهمتر، نشت شیرابه از خودروهای حمل زباله است.
زبالههای تر و مواد آلی موجود در آنها میتوانند مایعات آلوده تولید کنند. اگر قسمت بار کامیون برای نگهداری این مایعات طراحی نشده باشد، شیرابه ممکن است در طول مسیر روی جاده یا زمین تخلیه شود.
هنگام بارندگی نیز این آلودگی میتواند همراه رواناب حرکت کرده و به خاک، کانالها و منابع آب اطراف برسد.
بنابراین مدیریت شیرابه نباید از محل دفن آغاز شود. کنترل آلودگی باید از لحظه جمعآوری و حمل زباله شروع شود.
ضرورت استفاده از خودروهای مخصوص حمل زباله
حمل پسماند باید بهصورت یکپارچه با خودروهایی انجام شود که مخصوص این کار طراحی شدهاند.
قسمت حمل زباله باید بسته باشد تا پسماند در طول مسیر به بیرون پرتاب نشود. همچنین خودرو باید بهگونهای طراحی شده باشد که از نشت شیرابه و مایعات آلوده روی جاده جلوگیری کند.
شستوشو و نگهداری دورهای خودروها، کنترل مخازن و نظارت بر نحوه بارگیری و تخلیه نیز باید بخشی از سیستم مدیریت پسماند باشد.
استفاده از کامیون استاندارد فقط برای تمیز نگهداشتن جادهها نیست؛ این مسئله مستقیماً با حفاظت از آب و خاک ارتباط دارد.
اگر زباله در محل دفن به شکل اصولی مدیریت شود، اما در مسیر پسماند و شیرابه در محیط پراکنده شوند، زنجیره مدیریت ایمن پسماند همچنان ناقص خواهد بود.
چرا خاک اهمیت دارد؟
خاک یک محیط زنده است.
در خاک تعداد بسیار زیادی باکتری، قارچ و دیگر میکروارگانیسمها زندگی میکنند که در تجزیه مواد آلی، گردش عناصر غذایی و حفظ حاصلخیزی نقش دارند.
ورود برخی آلایندهها، نمکها و فلزات سنگین میتواند این تعادل را تغییر دهد. اگر چنین آلودگیای در طول زمان ادامه پیدا کند، ممکن است کیفیت خاک و پوشش گیاهی نیز تحت تأثیر قرار گیرد.
این موضوع در مناطق کشاورزی اهمیت بیشتری دارد.
اگر آب آلوده برای آبیاری استفاده شود یا آلایندهها در خاک کشاورزی تجمع پیدا کنند، برخی از آنها در شرایط مشخص میتوانند توسط گیاه جذب شوند.
در نتیجه، مسیری بالقوه شکل میگیرد:
زباله ← شیرابه ← خاک و آب ← گیاه و دام ← انسان
این مسیر به معنای اثبات وقوع آلودگی در ترکمنصحرا نیست؛ بلکه نشان میدهد چرا پایش علمی ضروری است.
رودخانهها و تالابها نیز در معرض خطر هستند
اگر شیرابه یا رواناب آلوده وارد رودخانهها، کانالها یا تالابها شود، میتواند شرایط طبیعی آب را تغییر دهد.
مواد آلی موجود در شیرابه میتوانند مصرف اکسیژن در آب را افزایش دهند و در نتیجه شرایط زندگی را برای ماهیها و دیگر موجودات آبزی دشوار کنند.
برخی ترکیبات شیمیایی نیز ممکن است فشار بیشتری بر اکوسیستم وارد کنند.
به همین دلیل، فاصله محل دفن از منابع آب و همچنین مسیر حرکت احتمالی رواناب و آب زیرزمینی باید در ارزیابی زیستمحیطی مورد توجه قرار گیرد.
پرسشهایی که باید پاسخ داده شوند
برای بررسی وضعیت پسماند در ترکمنصحرا نیازی نیست از ابتدا حکم به وجود یا نبود آلودگی بدهیم. ابتدا باید اطلاعات مشخصی در اختیار مردم قرار گیرد.
روزانه چه میزان زباله وارد منطقه میشود؟
این زبالهها دقیقاً از کجا میآیند؟
ترکیب پسماندهای ورودی چیست؟
آیا محل دفن دارای لایههای نفوذناپذیر استاندارد است؟
شیرابه چگونه جمعآوری و کجا تصفیه میشود؟
زبالهها با چه نوع کامیونهایی حمل میشوند؟
آیا خودروها مجهز به سیستم جلوگیری از نشت شیرابه هستند؟
آیا ریزش زباله و نشت شیرابه در مسیرهای حمل ثبت و بررسی میشود؟
آیا در اطراف محل دفن چاههای پایش آب زیرزمینی وجود دارد؟
آخرین آزمایش مستقل آب و خاک چه زمانی انجام شده است؟
غلظت سرب، کادمیوم، جیوه، کروم، نیکل و سایر آلایندهها چه میزان بوده است؟
و مهمتر از همه، آیا نتایج این آزمایشها بهصورت عمومی منتشر شدهاند؟
مردم حق دارند دادهها را ببینند
اگر بررسیهای علمی نشان میدهد که انتقال و دفن این پسماندها خطری برای محیطزیست و سلامت مردم ایجاد نکرده است، انتشار عمومی اطلاعات بهترین راه برای اثبات آن است.
حجم و منشأ پسماندهای ورودی، مشخصات محل دفن، نوع خودروهای حمل زباله، نحوه مدیریت و تصفیه شیرابه و نتایج دورهای آزمایش آب و خاک میتواند در اختیار مردم قرار گیرد.
در مقابل، اگر آزمایشها نشانهای از افزایش برخی آلایندهها نشان دهند، شفافیت امکان مداخله زودهنگام و جلوگیری از گسترش مشکل را فراهم میکند.
در هر دو حالت، شفافیت به سود مردم و محیطزیست است.
محیطزیست مسئله قومی یا سیاسی نیست
آب زیرزمینی هنگام حرکت در لایههای زمین مرزهای قومی و سیاسی را نمیشناسد. آلودگی یک رودخانه نیز در یک نقطه مشخص متوقف نمیشود.
به همین دلیل، موضوع پسماند در ترکمنصحرا باید پیش از هر چیز بهعنوان یک مسئله علمی، زیستمحیطی و مرتبط با حقوق عمومی بررسی شود.
بدون آزمایش علمی نباید ادعا کرد که آب یا خاک منطقه قطعاً به فلزات سنگین یا سایر آلایندهها آلوده شده است.
اما در مقابل، نبود اطلاعات عمومی نیز مدرکی برای نبود آلودگی نیست.
راه پاسخ دادن به این نگرانی روشن است: نمونهبرداری مستقل، پایش مستمر، استانداردسازی حملونقل پسماند و انتشار شفاف نتایج.
در نهایت، سؤال فقط این نیست که زبالهها کجا میروند
درباره پسماندهای ترکمنصحرا باید پرسید:
این زبالهها از کجا میآیند؟
با چه خودروهایی حمل میشوند؟
آیا در مسیر، زباله یا شیرابه وارد محیط میشود؟
پس از رسیدن، چگونه دفن و مدیریت میشوند؟
شیرابه آنها چگونه تصفیه میشود؟
و مهمتر از همه، چه شواهد علمی و مستقلی وجود دارد که نشان دهد آب و خاک منطقه در معرض آلودگی قرار نگرفتهاند؟
مدیریت صحیح پسماند از لحظه جمعآوری آغاز میشود و با انتقال، دفن، کنترل شیرابه و پایش بلندمدت محیطزیست ادامه پیدا میکند.
اگر یکی از این حلقهها درست عمل نکند، کل زنجیره مدیریت پسماند ناقص خواهد بود.
Comments
Post a Comment